Türk hukuku · İmar hukuku
Arsam park, yol veya okul alanına ayrıldı: kamulaştırmasız el atmada haklarınız
Kısa cevap
Arsanız imar planında park, yol, okul veya başka bir kamu hizmeti alanına ayrıldıysa, idarenin bu taşınmazı makul bir sürede kamulaştırması gerekir. Uygulama imar planının kesinleşmesinden itibaren 5 yıl geçtiği hâlde kamulaştırma yapılmamışsa, yargı kararlarında buna hukuki el atma denir ve malik bedel isteyebilir. İdare parsele fiilen yol yaptıysa ya da parka dönüştürdüyse fiili el atma söz konusudur. Bu durumda el atmanın önlenmesi, bedel ve geriye dönük en fazla 5 yıllık ecrimisil talep edilebilir. Bedel davasında zamanaşımı yoktur. Hangi mahkemenin görevli olduğu ise el atmanın türüne göre değişir ve tartışmalıdır; bu nedenle davayı açmadan önce yargı yolunu doğru belirlemek gerekir.
Fiili el atma ve hukuki el atma
| Fiili el atma | Hukuki el atma | |
|---|---|---|
| Ne olur? | İdare taşınmazı fiilen kullanır: yol açar, park yapar, okul bahçesine katar. | Taşınmaz fiilen boştur ama plan nedeniyle yapı yapılamaz ve satılması zorlaşır. |
| Ne zaman doğar? | El atma anında. | Uygulama imar planının kesinleşmesinden itibaren 5 yıl geçtiği hâlde kamulaştırma yapılmazsa. |
| Talepler | El atmanın önlenmesi, bedel, ecrimisil (geriye dönük en fazla 5 yıl). | Bedel (tazminat); ayrıca plan değişikliği veya plan iptali. |
Önce idareye başvurun
İmar Kanunu m.10'a göre idare, kamu hizmetine ayrılan alanları beş yıllık imar programına almak ve bu süre içinde kamulaştırmakla yükümlüdür. Pratikte ilk adım, belediyeye veya ilgili kuruma yazılı başvurarak taşınmazın kamulaştırılmasını, takas yapılmasını ya da kısıtlılığı kaldıracak bir plan değişikliği yapılmasını istemektir. Bu başvuru, idarenin tutumunu belgelemenizi ve ileride açılacak dava için sağlam bir zemin oluşturmanızı sağlar.
Bedel davası
- Zamanaşımı: Mülkiyet hakkına dayandığı için bedel davasında zamanaşımı yoktur. Ecrimisil ise dava tarihinden geriye en fazla 5 yıl için istenebilir.
- Bedel: Mahkeme bilirkişi aracılığıyla taşınmazın niteliğine göre değer belirler. Kanuni faiz kural olarak dava tarihinden işler.
- Tescil: Bedel kararıyla birlikte taşınmazın ilgili kısmı idare adına tescil edilir; siz bedeli alırsınız, mülkiyet idareye geçer.
- Görevli yargı: Fiili el atma davalarına adli yargı (asliye hukuk mahkemesi) bakar. Hukuki el atmada görevli yargı yeri, Uyuşmazlık Mahkemesi ve Anayasa Mahkemesi kararlarıyla şekillenen tartışmalı bir konudur. Yanlış mahkemede dava açmak zaman kaybettirir.
Diğer yollar
- Plan iptali: Plan yeni yapıldıysa veya size bir uygulama işlemi tebliğ edildiyse, ayrılan kullanımın hukuka aykırılığı idare mahkemesinde ileri sürülebilir. İmar planına itiraz rehberimize bakın.
- 18. madde uygulamasıyla çözüm: Parselasyon sırasında kamu alanları düzenleme ortaklık payından karşılanabilir ve size yapılaşmaya uygun bir parsel verilebilir. DOP kesintisi %45'i aşarsa, aşan kısım için de bedel söz konusu olabilir.
Miras kalan arsalarda dikkat
Bedel davasını tapu maliki, malik vefat ettiyse mirasçılar açabilir. Taşınmaz mirasçılar arasında elbirliği hâlindeyse, dava açmak için tüm mirasçıların katılımı veya mirasçılardan birinin terekeye temsilci atanmasını istemesi gerekebilir. Önce mirasın tapuya işlenmesi işleri kolaylaştırır; miras rehberimize bakın.
Kontrol listesi
- Güncel imar durumu belgesi ve plan paftası
- Uygulama imar planının onay ve askı tarihleri (5 yıl hesabı için)
- Tapu kaydı ve varsa şerhler
- Fiili el atma varsa fotoğraf, harita ve tarihler
- İdareye yapılan yazılı başvuru ve cevabı
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Süreler hak düşürücüdür; somut durumunuz için bir avukata danışın. Son güncelleme: 7 Kasım 2026.
Sık sorulan sorular
Arsam imar planında park alanı olarak gösterildi. Kamulaştırılmasını isteyebilir miyim?
Evet. Uygulama imar planının kesinleşmesinden itibaren 5 yıl geçtiği hâlde kamulaştırma yapılmamışsa, idareye başvurabilir ve sonuç alamazsanız bedel talebiyle dava açabilirsiniz.
Kamulaştırmasız el atma davasında zamanaşımı var mı?
Bedel ve el atmanın önlenmesi taleplerinde zamanaşımı yoktur. Ecrimisil ise dava tarihinden geriye en fazla 5 yıl için istenebilir.
Fiili ve hukuki el atma arasındaki fark nedir?
Fiili el atmada idare taşınmazı fiilen kullanır (yol, park vb.). Hukuki el atmada taşınmaz boştur ama imar planındaki kamu hizmeti ayrımı nedeniyle mülkiyet hakkı kullanılamaz.
Bu dava hangi mahkemede açılır?
Fiili el atma davaları adli yargıda, asliye hukuk mahkemesinde görülür. Hukuki el atmada görevli yargı yeri tartışmalıdır; davayı açmadan önce bir avukatla netleştirilmelidir.
Miras kalan arsa için kim dava açabilir?
Mirasçılar dava açabilir. Taşınmaz elbirliği hâlindeyse tüm mirasçıların birlikte hareket etmesi veya terekeye temsilci atanması gerekebilir.